ლაშა გვასალია-ღურა ლექინ ორდასუნი გოლუა...

ლერს ალაგ ყამაცალო

ცაშ ორჩხესი,

ღურშა მითინს 

ვამარინე ლიკვითი,

დღალეფქ რინას

იმენდეფი გელურჩხეს

თოლს მეუნთირ 

ოშურეთი ძიკვითი...

გეშაწირე უჭარაფუ

ხიოლი,

გოლვაფირო, ხვამაშ გეშა

გეფსქიდი...

ტვინს მირთანსჷ

მუნაფილი რსიოლი...

ჩხვირალ ჩხვიჩხვო

ჸოროფათი დოფსქიდი...

ღურა ლექინ ორდასუნი,

გოლუა,

ღორონთეფი ღურუდესი 

წოხოლე,

რინა ჸოფე ჭველ დღალეფიშ

ლოლუა,

თეშენ ცაშა მუნაფათუ

ვეხოლე!..

ლერსშა მემიდგ

ჸოროფა დო თელარა,

ცას მეხიბილ

ჭყონჭყოშიაშ ჭველარა...

შურ კიროკილ თუმაცალო

თუთელი,

დღალეფ ბირაშ ბირგულებით

ბურთელი!..

ღურა ლექინ ორდასუნი

გოლუა,

ღორონთეფი ინჭანდესუ

წოხოლე!..

1.ლექინი-მსუბუქი,იოლი.
2.კიროკილი-ხუჭუჭა

პირველი ლაზური ენის გაკვეთილი ლაზეთში! ლაზეთი ,ვიწე (ფინდიკლი)

https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=46RKH-yU7Hw

ლაზური ენა თურქეთის სკოლებში არჩევითი საგანი გახდება!

http://www.for.ge/view_news.php?news_id=23806&news_cat=0

მივულოცოთ ლაზებსა და ერთმანეთსაც ეს უდიდესი ამბავი!

თურქეთის განათლების სამინისტროს გადაწყვეტილებით, ლაზური ენა არჩევითი საგანი გახდება თურქეთის საშუალო სკოლებში 2013-2014 სასწავლო წელს. ამის შესახებ თურქული გამოცემა HurrietDailyNews იუწყება. 

გავრცელებული ინფორმაციით, სკოლის მოსწავლეებს ლაზურ ენას "ცოცხალი ენებისა და დიალექტების" კურსის ფარგლებში შესთავაზებენ. კურსი ასევე შეიცავს ქურთულ, ჩერქეზულ და აფხაზურ ენებს. 

თურქეთის განათლების სამინისტროს გადაწყვეტილებით, მეხუთე კლასის მოსწავლეებს საშუალება მიეცემათ, აირჩიონ ჩამოთვლილი ენებიდან ერთ-ერთი და მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში შეისწავლონ ის. 

გავრცელებული ინფორმაციით, ლაზური ენის კურსი ასევე მოიცავს ინტერვიუების, ფილმებისა და მულტფილმების ყურებას ლაზურ ენაზე.

ედემ იზორია-დიდაშმაყვილარეფი

სკუალეფი ვაიჩქუნა სოლე მულ,
დობშულადექ, შური ონდეთ ინმაქანც,
მუთ ქიბხანდი ნორცხვა–ფაფალც დოუფულ,
იფაბრკალუქ, სიაფარა ვემშაძ ტანც;

ცაშდალპიც ღურუ ურცხას გეჭვიტანც,
ზღვაშ შხილინ ღურაშ ბირას იკაფურ,
მუკალ ალი ეღილატირ მუნაფას,
ახავაი, ცა მაჭყორც ვარ ცა მანგარც;

არიებულ დუდი მაჭუ, ყვა ტყვაცჷნც, 
პიც მილმებდვა წუმოყინილ ბირცხაშ წვანც,
ცა დოუფორ ეციმილი ფურცელეფც,
ოლაფარეს უჩა ღურუ გეჸურანც;

ჩქიმ რკიალი გინმადვალუ მურიცხეფც:
სკუალეფი აკა წუნი გეკურცხით,
კოროცხილო ხვათახვალე აკა წუნც
თოლ დომწკურმთ თებული დო ბურაცხილც;

ღვაში ზისცირ ბირცხაშ წვანდეფც გაჭვათანც
დო რჩხვიალით დუდშა ხელეფც მითმიმნჭანქ:
სკუალეფი, სო იჯინეთ, სო ინჭანთ,
თენა მიჭირც: ონჯღორეთ თოლც სო განჯანთ

– თქუ დიდაქ დო გაცანცალუ მურიცხეფც:
ვავა, დიდას მუში სკუა ღალატენც;
ვავა, დიდას მუში კათა ღალატენც;
ვავა, დიდას შურცუ მურე ალატენც...

დიდაშ ცოდაქ ქაგინაფუ როკ ტანჯას,
ივარ ხომლა ფურცელქ ხოლო დიბურიცხ...
ბჟა მურიცხიქ – რჩქინელქ დიდაშ სითინჯათ
შარა ვარე დიადიხა ვაპანჯას...

ვახტანგ ხარჩილავა-რაგადანც ქართი (გოგი გაჩეჩილაძეს)

''-რაგადანც ქართი!-
ნახე,როგორ ჟღერს?
რაგადანც ქართი
ანუ ლაპარაკობს თბილისი.''
ჩართავ დილით რადიოს და
გესმის:
-რაგადანც ქართი!
მთები დაიძრნენ თითქოს,
არაგვის და ინგირის ზათქი ისმის ერთად:
-რაგადანც ქართი!
ჰა როგორია?-''
მეუბნება ბატონი გოგი.


***

საქართველოში ვერა და ვერ გაიგეს
თუ რას ნიშნავს საქართველო.
მითუმეტეს ვერ გაიგეს
თუ რას ნიშნავს ერთიანი საქართველო.
დასაბამიდან დღემდე
ეს სულ რამდენიმე კაცს ესმოდა,
მაგრამ მათი ხმაც ისე იკარგებოდა
როგორც უდაბნოში მოღაღადე ხმა
''უდაბნო ლურჯად ნახავერდები'',
წყალუხვი,
ლბილი,
ხავერდოვანი,
მაგრამ მაინც ხრიოკი.
უმეცრებით და ამპარტავნობით გაჯერებული,
სადაც მრავლად ცხოვრობენ
პატარ-პატარა შახები,
პატარ-პატარა ფაშები,
პატარ პატარა ხონთქრები და
ამირები,
რომელთაც არ შეუძლიათ რა
სხვათა სამშობლოს დაპყრობა
საკუთარ სამშობლოს იპყრობენ
და ამით იცხრობენ
მოძალებულ პატივმოყვარეობას.
აქ,შეითანბაზართან,
მუშტს რომ დაარტყამს მბრძანებელი,
იქ,პროვინციებში,
შიშისგან ფაღარათი უნდა დაემართოთ
ქვეშემრდომებს.
აქ,ეს რომ დასჭყივლებს,
იქ,პროვინციებში,
ყველა უნდა ძრწოდეს და
მუხლებზე უნდა ეცემოდეს.
ვინ თქვა საქართველო
ჩონგურიაო,
საქართველო ჩონგური კი არა
დოლია,
რომელზეც შალახოს და კინტაურს
უკრავენ
ადგილობრივი მნიშვნელობის შახინშაჰები...


***
-ლაპარაკობს თბილისი!
მაგრამ თბილისი კი არ ლაპარაკობს,
თბილისი ყვირის!
თბილისი იმუქრება!
თბილისი აშინებს!
ხოლო ბატონი გოგი
წერს და წერს ჭკვიანურ წერილებს,
რომ თბილისი ზოგჯერ
ავ დედინაცვალს ჰგავს,
რომელიც ღვიძლ შვილება
მობეზრებული გერებივით ტუქსავს.
წერს და წერს ბატონი გოგი,
მაგრამ ირგვლივ უდაბნოა
და ამ უდაბნოში
წერაც და კითხვაც ისეთივე უაზრობაა
როგორც კედელზე ცერცვის შეყრა...

ლაშა გვასალია-მუთუნ ბორბოლ დუაშედა...

ფაცხას მიხვილ ჭიჭე ცირა

ტორონჯეფიშ უსქვამაში,

ცას მიოკვაზ თიშ ნაბირა –

ნაგურიშ დო ნახვამაში...

გვალას მასქურ გარსიოლუ,

უძირაფუშ ნაცადეფი,

ჸოროფაშა სო განტინე –

გურ წყანწყილს დო,

ნაწამები

დღალეფ რინას მიოღობუ

მირონიში ნძალა შორო,

მაცხვანტალუ ცირაშ ნჯაბი –

დუს გოქუნილ ნარღიშ ორო...

სო ანტინე – ფაცხაშ კარი

ლერსეფით მაფ ეკირილი,

თოლქ ჟინცაშა ვაჩმარსხინ დო

შურ თიშენ მაფ მეკირილი –

სისქვამე დო ჸოროფაშა,

ცირაშ ჩხანა მაფატია,

მუთუნ ბორბოლ დუაშედა –

ღორონთ,

ღორონთ მაპატია...

ცას აკვაზენს თიშ ნაბირა –

ნაგურიშ დო ნახვამაში,

ფაცხას მიხვილ ჭიჭე ცირა

ანგელოზიშ უსქვამაში!..

ლაშა გვასალია-ლიმა დო რინა...

ბუძგურიას გუმორთანსუ, ბათა,

ძუძუეფიშ უმუდირაკ ორო,

ზღვინდალ ტანიშ სიორია გვართა

გიმანთხუმუ ცანცალიში წორო...

ნჭილაფა დო მახუალი ხუმა

ტუჩეფიში ჭაბუია ნირსი,

მორგინუანდ შულადაშა ღუმა

მახანგენდ ლიმაფა დო ნირზი...

ვადოპილა სირჩინუე ჭკოლა,

ვამშკირიტა დაჩხერი დო ცხვიცხვი,

ქომხანგე დო მუდგას გოკო ბღოლა,

მემჭე ცაშა უღურალაშ რიცხვი...

ქუგომჩანე ცურ–ცურია ართო,

ქომცხვანტალე შურღუა დო ხვინჭი,

ქინმოკირი მართაია – მართუს,

ვამდინუა ჸოროფაში ნიჭი...

უვაიჭარე სირჩინუე ძაღვა,

სქან ხირთინა, ქიონია სერი,

გეგნოფთირე რინაშა დო ლიმათ –

იბკილოთუქ კიბირ–ჭველა გერი!..

ვაორანსუ ჸოროფასი ნატრი,

მუ აღოლე სქან სქიბუშა ოროს,

ზღვინდაია, ციორია ცირა,

ქიგმანთხუმუქ ცანცალიში წორო!..

ივეტა წითაშვილი-მიაშქვს ულაგამეთ

გუტე,
მიაშქვ,
მიაშქვ ულაგამეთ,
ქიმწოლას უმწულაფშახ
სოიშა ალნე!
მუთ რენ – იჸი,
თაშ რე, –
ვარა ვა რე,
შორშა მიაშქვ,
მიაშქვ ულაგამეთ!
იშხას,
ღირთას,
მისვანჯ
უმუსვანჯელ,
მარდ რე,
მიაშქვ,
მიაშქვ ულაგამეთ!
ფირქ რე თინერ,
გურსუ ვადორინელ,
ირქენს,
ილენს,
თოლო ვამოძირელ,
ჸოროფა რე,
ვარა ვა რე
ირფელ ,
ერთელ,
მერთელ,
ჭიჭე,
ვარა ქვერსემ,
თაშ რე იშენ,
წყარ ველიებ ხერკეთ,
მუდგა სერ რდას,
ონდღე იჸი ქერეთ,
ფუბლი,
ფუბლი,
ფირქიქ გეწმენტ ხეშე,
დირთუ
ულირ!
სო ურს?
დიკი-ეკე...
უმწულაფშე
გურშა მაფუ გერთელ,
გუტე,
მიაშქვ,
მიაშქვ
უ ლ ა გ ა მ ე თ.!.. 

ლაშა გვასალია-ჩხაია

ღორონთებიშ ნინა უჩქუ

გვალაშ კიდირს მირსიოლუ,

სისმარ გეუძ ხეშკა გურშა,

ფინქრეფიში ნირსი ორუ...

ჩხან–ჩხაია, ჩხანაშ ზესქვი,

მიბორბოლ დო მიხვარჩალუ,

თეშ მეჯინუ ლერსიშ მონწე

ეშმაკეფიშ ჭყანას ფჩალუ!..

ჟიშე ბურბულ მუნმაქანჩუ,

თუდო გვართაშ ბორბოლია,

ქირქეშ ჸაშე მუკნათოლა –

ქვარაგიდალ ხორხოლია...

ჯამპიშ ჩვაჩვა ნაწვანჯერი

მალაღურიშ ფსუაშ ფერი,

ფუცუცხამიშ ნაჭყილონტა –

ჭარჭულია, ჭერჭე გვერი...

თეშ მეჯინუ ლერსიშ მონწე

სისმარსუ დო ღურუს ფჩალუ,

ჩქიმ ჩხაია,ჩხორო ჩარჩხვა –

მიბორბოლ დო მიხვარჩალუ!..

ლაზი აქტივისტი ჰასანი, ლაზური ენის გადარჩენის საკითხებზე

ლაშა გვასალია-მებონდღილო რაგადელი

ქუა ირახვალ, ცა ჭვეთანს,
ჩეგვალა ინგარს,
ღურელეფქ ირტეს ოხვამეშე
ციორ– ციორით,
მუკილოთ ამბე ჩესერეფშე
უშულად ინგირს,
შურინუნს მასქურ უძირაფშე
შქიორ –შქიორით...

ვენტირენა ღურელეფი
სისმარეფიში ქიანას,
გეგნურთუნა ოშურეთი
ტყურაია ხიოლით,
გიოჭვენა ზისხირეფი
უთანაფუ თანაფას,
ფინქრი ურთანს ოფუტეს
კარკანტით დო რსიოლით...

ეკობთხოზუქ  ღურელებს,
პიჯ ურღიმანს საფულეს,
ჩილამურიშ ყოროფაქ
მელერსეფს ვაფულესი...
ქუმონტებუ ჭურიასი
ჭითა ჩხანაშ ჭართალით,
მიკივალნა არიკეფი
ამარ– ემერ ხართალით...

მაფა, მაფა, მაფაშა
დუგაღორენქ აკაშა,
გონჭყაფუა ჭაკ ცხენს–
მებარებულს ძაკაშა...
ათე ჭინკექ სო მატყობ
ვითომიათ  მართალქი,
მუ უღუნა, გოლვაფირო,
სერ დო დღაშის გართალი...

მეურს, მეურს, მიხიბოკუ
ბორჯ დღალეფით რაბადელი,
არიკშორო ტყურა ოფე
მებონდღილო რაგადელი...

მოუღუ ამბე ჩე სერეფშე
უშულად ინგირს,
მოკვარჩხილრე თე ქიანა,
ონგარალს იბირს...

ოკოცუ დღალეფქ,
აკონდღულ ნჯარეფქ,
ღურელ რაგადანს,
იბრჩქილექ ირფელს,
ვორწყექ ირფელს, ცოდა რაქვალანს!..

ეშმაკეფ შორშე მიჯინენა
ძიცა– ხიოლით,
ღურელეფქ ინტეს ოხვამეშე
ციორ– ციორით...

გომთანე მალას, გომთანე მალას,
ჩხანა– ჩხანათი,
გომიტეთ ცაშა, გომიტეთ ცაშა
შურიშ ჭყანათი!..

ლაშა გვასალია-მალას

მალას გეშაბჭოფე ოკო

სქანი ზორღაშფერი თოლი,

თუთას მიორსხუდე მოკო

მუჭო თორსაჭველსი ჭოლი...

დღასჷ ვედგეთხუე, ქვექვე,

ჩელა, ჩე გოთანაშ ფერი,

სი რექ შურობუმუ ჟინ ცა,

ჩქიმი თქუთქუბია ჭკვერი...

ეჰე, ოკონწყველე შარეფ,

ფურინ გაჭირებე ზესქვიშ,

კილოთ ქუდუჭყაფ ჭარას,

ცაშე გიმულებჷ ლერსის...

ქუმორთ პატონეფო რჩქინელ,

ღურშე რტებულო დო ჭყოლირ,

თუთაშ მუკნასოფა თოლით

გითოლენდირი დო თოლირ...

მალას გეშაბჭოფე ოკო

სქანი ზორღაშფერი თოლი!..

ლაშა გვასალია-თუთაშობა

ათე გვალას, ათე ცასჷ, ათე სერს

გუართუქჷ მართუშორო თუთაია,

არძა ხანგას, არძა ბოროს, არძო ჭკვერს

მივოჯინექ მასკილადო თუთუბია,,,

ღორონთ ვორდი სანთელეფიშ ომინჯური,

მუკმოქუნდუ ვარჩხილიში კაბა–სერი,

გილვოცაცანდ აცა–ბაცა ცაშ კირდესი,

მიღირთანდუ შურმორთელი ტყაშფერ გერი...

ჭველა ვორდი, ჯვეშიშ ნჯარით დალებური,

ჸოროფილიშ გურჭუაში მარჩქილარი,

მოტიბუანდ მურიცხეფიშ  რგილ ჸებური –

მუნაფაშ დო გურგინეფიშ მაჸვილარი...

თუთა ვორდი, თუთაია თქუთქუბელი,

გუმორთანდეს ჩხორიეფი არიკეფსი,

ჩე გვალაშე მუკნახარცქა ლეგენდეფი

დინაფილეფს პელაზგეფქი მირიგესი...

ვორწყექ ირფელს – უძირაფ დო უთოლესი,

ურქენს მასქურ ჩქიმ შურით ქიანას,

ვოტიბუანქ გოძიცელო კვიკვილ სერსი,

გუთმოპინუ გულმულირო იანარს...

მა ცაში დო დიხაშ ჸვაშე მუკობტყვაცი,

ჩქიმი ნინა – ღორონთეფიშ ოცქვაფური,

მოკოდ ქრისტეს ვახოლიკო ოკოჩესჷ,

მარა წვებერს თუთაშფერო ქონკობღური...

მიქ ჭარ ბჟაშ დო ჩქიმ ჸოროფაშ არიკეფი,

ჩქიმ ცოდეფიშ მახანტალო მერჩქინელქი?

დუდ ღორონთო მომღუდუ დო სერეფიში

ხვათა–ხვალე მაჯინალო გეფრჩქინექი...

ათე გვალას, ათე ცასჷ, ათე სერს,

გუართუქი კილოთით დო ბურბულით,

გვალო მალას ჩქიმ შულადირ ჸოროფას –

გუათენქჷ – სერ დო დღაშიშ ჭურჭულით!..

ლაშა გვასალია-ცაშმოკონი

ცაშმოკონი კარკუნტია

მუნაფათი გვიგვილერი,

ფიჟვ მასქურით გომბარილი,

ნირსიშ ომპათ გორინელი...

ცია რექდა, ცია ორდა,

ჩხორო თოლით კიბირელი,

გურშე ხვამათ ეშულირი,

წვალებათ კიბირელი...

უღორონთე ქიანასი,

შურიშ ჭარათ მეზიმილი,

რინაშ ბირათ ერჩქინელი

ბორჯიშ შუფის გეზვინილი...

ცაშმოკონი ცარე კუნტა

სერ– წკურუმიშ ოტყობინჯე,

ნჭყოლირ შურიშ მახვილარი,

მაბონალ დო თელო მინჯე...

ცაშმოკონი შურ–ბორია,

კორკონტებშა ჭურინელი,

ჩხონაფა დო ხვამა შკას –

ეფუნელ დო გურგინელი...

ცაშმოკონი – შურიშ ომპა –

ათასნერო კარკუნტელი!..

მეგობრებო! ზუგდიდელი პოეტი ივეტა წითაშვილის,რომლის შესანიშნავი მეგრული ლექსები გამოქვეყნდა ჩვენს საიტზე ჯანმრთელობის მდგომარეობა ძალიან მძიმეა. მას ესაჭიროება გადაუდებელი,ძვირადღირებული ოპერაცია. შევეწიოთ ივეტას შეძლებისდაგვარად. აკრიფეთ   09 01 800 802   

  ამ ბმულზე შეგიძლიათ ნახოთ მწერალ დავით ტურაშვილის გამოსვლა ამ საკითხზე

http://www.myvideo.ge/?act=dvr&chan=rustavi2hq&seekTime=10-05-2013+14%3A13

ხოლო ამ ბმულზე სიუჟეტი თავად ივეტას შესახებ

http://www.youtube.com/watch?v=3EnX8gAQ1AY

ივეტას მეგრული ლექსები როგორც ზევით აღვნიშნე შეგიძლიათ მოიძიოთ ჩვენს ბლოგზე.

დიდი მადლობა გულისხმიერებისათვის!

დოროთე კანკია-საოსუროშ გორუა

ქობკითხესუ მეშარეს:
სოვრეშენო მოურქი?
ფთქვი: ,,ოჭიში მირთენი,
თევრე დუმბარ ზღოურქი.''

ბადიდები გეხენა,
დუდი თირსუ დუთუნი,
,,ახალგაზრდა რექია,
ჭირსიაო მუთუნი?''

,,ვარი მაქუ,მუ ჭირსი,
მარა ოსურს მებგორუნქ,
არძას თუთუნ მივარზი,
აბა ხვალე ვენმკორუქ.

ართიქ ზოჯუ: ,,კირცხისუ
მიჩქუნია პაპახე,
ოღალს თიცალს ეჭოფუნს,
სი ნანდულას ვაგაღე.''

მაჟრაქ ზოჯუ:ნარაზენს
მიწონებუ თოდუხე,
ონჯუაშა დოშუნსუ,
ოჭმარეშე დოთუხე.''

მასმაქ თუთუნ დოჯვარზუ,
,,მუხურშე პუნს ნათესე,
გვარო ცირდა რენია,
ღვინს მიკიღანს ხათეშე.''

მანთხაქ ხელეფ გოფაჩ დო,
,,აფშხირენსუ ნერჩისუ,
ხარჩილახე ობუჯშე,
ვადინუანს ფერჩვისუ.''

მახვთაქ ბრელი ლაბაშუ,
მამშვაქ ხოლო მუთაგა,
ვორწყექ შუშა ქუმურსუ,
ელაშუშუ მურთაგა.

,,დორო იბდათიავა,
ორთუმელო თქუანა,''
ბადიდეფი ხენა დო,
თუთუმს უფათქუანა.

დოროთე კანკია-ინგირ პიჯის ერჩქინელექ

ინგირ პიჯის ერჩქინელექ,
მოწკანტილი ლაკადასუ,
ჩე გვალეფი დუს მუნგორე,
ჩხორო ლეკურს ვაკვათასუ,
მარა ნინა თიცალ გიღუ-
ბაღუ ჭიჭექ აკათასუ,
დუდშა მინჭანს ხეს მარჩქილე,
ვარა გვალო ლაკვატასუ.

დოროთე კანკია-კუში სქუა კუ იჸი

კუში სქუა კუ იჸი,
აბა მორო მუ იჸი,
მინშა ოჭიშ ათინუ,
მინ ეუოლ ბუროჸი.

ჩქიმო ეგორჩქინია,
ჩქიმ სახეში მანგითუ,
დუმოგურე ხაჩქუა,
გიშაბგორი ღანკითუ.

იბჸოროფე მუმა დო,
იბჸოროფე ნაია,
მოთალეფი ქომცენა,
მუჭოთ ღალსუ ხაია.

ვაკომწყუმუ მითინშა,
შხვა ღორონთი ვა ბწანსუ,
შურშე ლექსეფ მალულა,
გეჸუნელეფ რანწკასუ.

გინვოჯინექ სოფელს დო,
არძო თეში ხუხინუნს,
მუკოცენა ხილეფი,
კუ დემცალო ბუღინუნს.

შაყარანა ორქოსუ,
შაყარანა ვარჩხილსუ,
ადესასუ ტკუცუნა,
ღულა კუჩხით ჭყანჭყილსუ.

სი მუთუნი ვაზირა,
ბაბასქუა დოროთე,
კოჩანობას ათხოზი,
თინა გირსხენს ღორონთმე.

მარსხებელი სით მირსხი,
ვადგოკორდუ მუთუნი,
ფარა გიღუნ-მიესხი,
ოღუზაფე თუთუნი.

ბურჭი რენდა მუს ღოლა,
მუშით დიჭვუ ოჭვალი,
შუბარზამსუ ჩუთხინე,
ღია გითამონჭკალი.

სი გიჸორდუ ინგირსუ,
ქუაშ გეჭუმინაფა,
ვეკორინა პიტათუ,
რინაშ მუკორთინაფა.

ჰოდო,ართშა გოლაფირს,
ვეგელუდას მუკორთა,
ქანა თეში ქიდიტე,
ღურუს ხოლო უჸორდა.